Giải Ngoại hạng Anh có 20 đội, mỗi đội gặp tất cả đối thủ còn lại hai lần (một lượt sân nhà, một lượt sân khách), tổng cộng 38 vòng đấu. Thắng được 3 điểm, hòa 1 điểm, thua 0 điểm; đội nhiều điểm nhất khi hết mùa là nhà vô địch, ba đội cuối bảng phải xuống hạng. Nghe đơn giản, nhưng càng đi sâu vào chi tiết, người xem càng gặp nhiều câu hỏi: bằng điểm thì ai xếp trên, bao nhiêu điểm thì an toàn, và vì sao không có trận playoff như nhiều giải khác. Bài này đi qua từng phần theo thứ tự một mùa giải diễn ra.
Mùa giải Ngoại hạng Anh trong vài con số
Trước khi bàn về cách xếp hạng, hãy nhìn bộ khung của giải. Các con số dưới đây đều suy ra trực tiếp từ thể thức vòng tròn hai lượt, bạn có thể tự kiểm tra bằng phép nhân.
| Nội dung | Giá trị | Cách tính |
|---|---|---|
| Số đội tham dự | 20 | Quy định của giải |
| Số trận mỗi đội | 38 | 19 đối thủ x 2 lượt |
| Số trận sân nhà mỗi đội | 19 | Mỗi đối thủ đến sân một lần |
| Số trận mỗi vòng | 10 | 20 đội chia thành từng cặp |
| Tổng số trận cả mùa | 380 | 10 trận x 38 vòng |
| Điểm tối đa của một đội | 114 | 38 trận x 3 điểm |
Con số 380 trận cũng cho thấy vì sao người ta hay nói bảng xếp hạng Ngoại hạng Anh “không nói dối”: sau 38 lượt đấu, mọi đội đều đã gặp đủ mọi đối thủ, ở đủ cả hai điều kiện sân nhà và sân khách. Không có chuyện một đội may mắn bốc thăm vào bảng dễ như ở các giải có vòng bảng.
Cách tính điểm: ví dụ tính tay
Quy tắc 3-1-0 thì ai cũng biết, nhưng thử tính tay một mùa giả định sẽ giúp bạn quen với tỷ lệ giữa thắng, hòa, thua. Hãy lấy một đội giả định tên là Đội A (số liệu minh họa, không phải đội thật):
- Thắng 20 trận: 20 x 3 = 60 điểm
- Hòa 8 trận: 8 x 1 = 8 điểm
- Thua 10 trận: 10 x 0 = 0 điểm
- Tổng số trận: 20 + 8 + 10 = 38 (khớp với thể thức)
- Tổng điểm: 60 + 8 + 0 = 68 điểm
Một chi tiết đáng chú ý: ba trận hòa chỉ cho cùng số điểm với một trận thắng. Vì vậy, đội thắng 20 trận và thua 18 trận còn lại (60 điểm) vẫn xếp trên đội hòa cả 38 trận (38 điểm) với khoảng cách rất xa. Luật 3 điểm cho chiến thắng khuyến khích lối chơi tấn công, và nó cũng là lý do các bảng xếp hạng thường có khoảng cách điểm lớn giữa nhóm đầu và nhóm cuối.
Nếu muốn ước lượng nhanh sau vài vòng, bạn có thể dùng phép nhân đơn giản: sau 10 vòng, điểm tối đa của một đội là 30. Khi thấy một đội có 22 điểm sau 10 vòng, nghĩa là họ đã thu về hơn bảy phần mười số điểm có thể có, một phong độ rất tốt, dù mới chỉ chiếm gần một phần tư mùa giải.
Khi hai đội bằng điểm: ai xếp trên?
Đây là phần gây nhiều tranh luận nhất. Ở Ngoại hạng Anh, khi hai hay nhiều đội bằng điểm, tiêu chí đầu tiên là hiệu số bàn thắng bại (tổng bàn thắng trừ tổng bàn thua trong cả mùa), sau đó đến tổng số bàn thắng ghi được. Khác với một số giải châu Âu, thành tích đối đầu trực tiếp không phải là tiêu chí đầu tiên. Nếu cả hai tiêu chí trên vẫn bằng nhau thì xét tiếp theo các điều khoản còn lại trong điều lệ giải, và với những vị trí quyết định như ngôi vô địch hay suất xuống hạng, điều lệ có quy định riêng để phân định.
Thứ tự áp dụng có thể tóm tắt bằng danh sách sau:
- So điểm số cuối mùa.
- Nếu bằng điểm: so hiệu số bàn thắng bại.
- Nếu vẫn bằng: so tổng số bàn thắng ghi được.
- Nếu vẫn bằng: áp dụng các tiêu chí tiếp theo trong điều lệ của giải.
Ví dụ minh họa với hai đội giả định: Đội X và Đội Y cùng có 70 điểm. Đội X ghi 72 bàn, thủng lưới 47 bàn nên hiệu số là 72 – 47 = +25. Đội Y ghi 68 bàn, thủng lưới 37 bàn nên hiệu số là 68 – 37 = +31. Dù Đội X ghi nhiều bàn hơn, Đội Y vẫn xếp trên vì hiệu số +31 lớn hơn +25. Bàn thắng ghi được chỉ được xét khi hiệu số bằng nhau.
Bài học rút ra: ở giải này, hàng thủ chắc chắn có giá trị ngang với hàng công. Giảm 6 bàn thua cũng có sức nặng như ghi thêm 6 bàn trong cuộc đua hiệu số.
Xuống hạng và lên hạng
Ba đội xếp cuối bảng (vị trí 18, 19 và 20) cuối mùa phải xuống chơi ở giải hạng dưới, tức là hạng Nhất của bóng đá Anh (EFL Championship). Để giữ nguyên số đội 20, ba suất trống được nhường cho ba đội từ giải hạng dưới lên: hai đội đứng đầu giải đó lên thẳng, suất còn lại thuộc về đội thắng loạt trận playoff của các đội xếp tiếp theo.
Người hâm mộ thường nhắc đến mốc 40 điểm như ngưỡng “an toàn”. Đây chỉ là con số kinh nghiệm chứ không phải quy định. Có mùa 36 điểm đã đủ trụ hạng, có mùa phải hơn 40 điểm mới thoát. Điểm trụ hạng phụ thuộc vào việc nhóm cuối bảng thi đấu ra sao, không có một con số cố định nào.
| Vị trí cuối mùa | Hệ quả |
|---|---|
| Hạng 1 | Nhà vô địch giải |
| Các hạng đầu bảng | Có suất dự các giải cúp châu Âu, số suất thay đổi theo mùa và theo hệ thống phân bổ của châu lục |
| Hạng 3 từ dưới lên đến hạng 17 | Ở lại giải mùa sau |
| Hạng 18, 19, 20 | Xuống hạng |
Vài thói quen giúp đọc bảng xếp hạng nhanh hơn
Khi mở một bảng xếp hạng Ngoại hạng Anh giữa mùa, đừng chỉ nhìn cột điểm. Một số thói quen nhỏ sẽ cho bạn bức tranh đầy đủ hơn:
- Nhìn cột số trận đã đấu trước tiên. Vì lịch có thể bị dời, hai đội cùng điểm nhưng khác số trận thì chưa thể so sánh công bằng.
- Nhân số trận còn lại với 3 để biết điểm tối đa mỗi đội còn có thể giành thêm.
- Xem hiệu số của các đội sát nhau về điểm, vì đó là thứ sẽ quyết định thứ hạng nếu họ bằng điểm lúc kết thúc.
- Phân biệt thành tích sân nhà và sân khách nếu bảng có hiển thị, vì nhiều đội có chênh lệch lớn giữa hai điều kiện này.
- Theo dõi khoảng cách điểm giữa hạng 17 và hạng 18, ranh giới của cuộc chiến trụ hạng.
Cuối cùng, hãy nhớ rằng thể thức vòng tròn hai lượt là thể thức “bền” nhất để tìm ra nhà vô địch: không có bốc thăm may rủi, không có loại trực tiếp một trận. Chính sự đều đặn qua 38 vòng đấu mới là thứ làm nên sức hấp dẫn của giải. Nếu bạn muốn so sánh thêm với các giải đấu lớn khác ở châu Âu, đặc biệt là cách xếp hạng khi bằng điểm, hãy đọc thêm bài về La Liga và Serie A để thấy cùng một thể thức vòng tròn nhưng khác tiêu chí phân định.