Quả phạt đền (penalty) được hưởng khi một cầu thủ phạm lỗi thuộc loại bị phạt đá phạt trực tiếp ngay trong khu vực cấm địa của đội mình, trong lúc bóng đang trong cuộc. Quả đá được thực hiện từ chấm phạt đền, cách khung thành 11 mét, chỉ có người đá và thủ môn đối phương tham gia. VAR có thể hỗ trợ kiểm tra các tình huống này, nhưng quyền quyết định cuối cùng vẫn thuộc về trọng tài chính.
Khi nào trọng tài thổi phạt đền?
Có hai điều kiện phải đồng thời thỏa mãn. Thứ nhất, lỗi phải thuộc nhóm lỗi bị phạt đá phạt trực tiếp. Thứ hai, lỗi phải xảy ra bên trong khu vực cấm địa của chính đội phạm lỗi và bóng đang trong cuộc. Vị trí xảy ra lỗi mới là yếu tố quyết định, chứ không phải vị trí bóng sau đó đi đến. Nếu cú va chạm xảy ra sát vạch vôi, trọng tài sẽ xét xem điểm tiếp xúc nằm ở trong hay ngoài vạch cấm địa.
Các lỗi thường dẫn đến phạt đền gồm:
- Đá hoặc cố gắng đá đối phương.
- Ngáng chân hoặc cố ngáng chân đối phương.
- Đẩy, xô hoặc nhảy vào đối phương.
- Kéo hoặc giữ người đối phương.
- Tấn công đối phương thô bạo hoặc quá mức.
- Cố ý chạm bóng bằng tay hoặc cánh tay, hoặc làm cơ thể to bất thường bằng cánh tay theo cách luật không cho phép (thủ môn trong khu vực cấm địa của mình được xử lý riêng về lỗi chạm bóng bằng tay).
Không phải va chạm nào trong vòng cấm cũng là phạt đền. Trọng tài cần đánh giá xem hành động có phải lỗi hay không, mức độ tiếp xúc ra sao, và đối phương có bị cản trở thật sự hay không. Đây là lý do cùng một tình huống nhìn trên màn hình chậm có thể gây tranh luận rất nhiều.
Trình tự thực hiện quả đá phạt đền
Khi trọng tài chỉ tay vào chấm phạt đền, quả đá được thực hiện theo trình tự sau:
- Bóng đặt cố định trên chấm phạt đền. Người đá phạt phải được xác định rõ.
- Thủ môn đứng trên vạch gôn, quay mặt về phía người đá, không chạm vào cột dọc, xà ngang hay lưới.
- Tất cả cầu thủ khác nằm bên ngoài khu vực cấm địa, phía sau chấm phạt đền, và cách chấm phạt đền ít nhất 9,15 mét.
- Trọng tài thổi còi. Người đá được đá bóng về phía trước. Bóng vào cuộc khi bị đá và di chuyển rõ ràng.
- Người đá không được chạm bóng lần thứ hai cho đến khi bóng chạm một cầu thủ khác.
Về vị trí của thủ môn khi đối phương đá: kể từ khi luật được điều chỉnh, thủ môn chỉ cần có ít nhất một phần của một bàn chân chạm vạch gôn hoặc nằm ngang vạch gôn, không bắt buộc phải đứng yên trên vạch với cả hai chân. Thủ môn không được di chuyển rời khỏi vạch trước khi bóng được đá. Người đá phạt cũng không được giả vờ sút sau khi đã hoàn tất bước chạy đà: hành vi giả động tác sau khi chạy đà xong bị coi là phạm lỗi và người đá bị cảnh cáo bằng thẻ vàng.
Bảng tình huống vi phạm khi đá phạt đền
Điều thú vị nhất của luật phạt đền nằm ở phần “chuyện gì xảy ra nếu ai đó phạm quy”. Kết quả phụ thuộc vào việc bóng có vào lưới hay không, như bảng dưới đây:
| Bên vi phạm | Bóng vào lưới | Bóng không vào lưới |
|---|---|---|
| Thủ môn rời vạch gôn sớm | Bàn thắng được công nhận | Đá lại |
| Cầu thủ đội đá vào vòng cấm sớm | Đá lại | Đội đối phương hưởng đá phạt gián tiếp |
| Cầu thủ đội phòng ngự vào vòng cấm sớm | Bàn thắng được công nhận | Đá lại |
| Cả hai bên cùng vi phạm | Đá lại | Đá lại |
Nguyên tắc chung dễ nhớ: nếu vi phạm của một bên không ảnh hưởng đến kết quả (bóng vào lưới khi bên phòng ngự vi phạm, hoặc bóng không vào khi bên tấn công vi phạm nhưng không làm hại ai) thì xử lý nhẹ hơn. Còn khi vi phạm có thể đã ảnh hưởng đến kết quả, quả đá được thực hiện lại.
VAR tham gia vào phạt đền như thế nào?
Phạt đền là một trong những tình huống mà VAR được phép can thiệp, bên cạnh bàn thắng, thẻ đỏ trực tiếp và nhầm lẫn danh tính cầu thủ. Nguyên tắc cốt lõi là VAR chỉ can thiệp khi có “sai sót rõ ràng và hiển nhiên” hoặc một “sự cố nghiêm trọng bị bỏ sót”. Với phạt đền, trọng tài video thường kiểm tra những nội dung sau:
- Lỗi có thực sự xảy ra hay không, và mức độ tiếp xúc.
- Vị trí xảy ra lỗi: trong hay ngoài khu vực cấm địa.
- Pha lỗi trước đó trong đợt tấn công, ví dụ việc đội tấn công có phạm lỗi trước khi bị phạm lỗi hay không.
- Việc bóng có đang trong cuộc ở thời điểm xảy ra lỗi hay không.
Khi VAR phát hiện có thể có sai sót, trọng tài chính sẽ được đề nghị xem lại băng ngay bên đường biên (on-field review) hoặc chấp nhận thông tin từ trọng tài video, rồi đưa ra quyết định cuối cùng. VAR không thể tự mình thay đổi quyết định, và những tình huống mang tính phán đoán chủ quan thường vẫn thuộc quyền của trọng tài trên sân.
Phạt đền và thẻ phạt: mối liên hệ cần biết
Một phạt đền không tự động kéo theo thẻ. Việc có thẻ hay không phụ thuộc vào bản chất của lỗi. Nếu một cầu thủ phạm lỗi trong vòng cấm làm mất đi một cơ hội ghi bàn rõ ràng của đối phương và có nỗ lực chơi bóng, thông thường chỉ bị thẻ vàng và đối phương hưởng phạt đền. Nếu phạm lỗi mà không có nỗ lực chơi bóng (kéo áo, đẩy người, giữ người) để cản một cơ hội ghi bàn rõ ràng, cầu thủ đó có thể bị thẻ đỏ. Lỗi thô bạo nghiêm trọng vẫn bị thẻ đỏ bất kể ở vị trí nào.
Cuối cùng, cần phân biệt với loạt sút luân lưu quyết định trận đấu. Loạt sút này dùng cùng điểm đá và khoảng cách 11 mét, nhưng là phần quy định riêng của luật, không phải hệ quả của một pha phạm lỗi. Hãy giữ phân biệt này khi đọc các bài viết hoặc tin tức về bóng đá: “được hưởng phạt đền” khác với “đá luân lưu”.