VAR chỉ được hỗ trợ trọng tài trong bốn nhóm tình huống: bàn thắng và lỗi dẫn đến bàn thắng, quyết định phạt đền, thẻ đỏ trực tiếp, và nhầm lẫn danh tính cầu thủ. Các tình huống khác như thẻ vàng, phạt góc hay ném biên không thuộc phạm vi xem lại. VAR không chấm lại mọi pha bóng, mà chỉ can thiệp khi có sai sót rõ ràng hoặc bỏ sót sự việc nghiêm trọng.
Nguyên tắc nền: sai sót rõ ràng và sự việc bị bỏ sót
Hệ thống trợ lý video trọng tài được xây dựng với một triết lý đơn giản là giữ nguyên quyết định trên sân, trừ khi có lý do chắc chắn để thay đổi. Vì thế nhóm VAR chỉ lên tiếng trong hai trường hợp. Trường hợp thứ nhất là quyết định trên sân có sai sót rõ ràng. Trường hợp thứ hai là một sự việc nghiêm trọng đã bị bỏ sót hoàn toàn.
Cụm sai sót rõ ràng là chìa khoá để hiểu vì sao nhiều pha gây tranh cãi không được xem lại hoặc không bị đảo ngược. Nếu hai cách nhìn đều có thể chấp nhận, VAR sẽ không can thiệp, vì quyết định của trọng tài chính được ưu tiên.
Bốn nhóm tình huống được xem lại
| Nhóm | Nội dung | Ví dụ kiểm tra |
|---|---|---|
| 1. Bàn thắng và lỗi liên quan | Xét xem bàn thắng có hợp lệ hay không | Việt vị, lỗi trước khi ghi bàn, bóng đã ra ngoài biên, chạm tay |
| 2. Quyết định phạt đền | Thổi phạt đền sai hoặc bỏ sót phạt đền | Vị trí lỗi trong hay ngoài khu cấm, mức độ va chạm |
| 3. Thẻ đỏ trực tiếp | Truất quyền thi đấu không qua hai thẻ vàng | Phạm lỗi thô bạo, hành vi bạo lực, cản phá cơ hội ghi bàn |
| 4. Nhầm danh tính | Trọng tài phạt hoặc truất nhầm cầu thủ | Thẻ trao cho người không phải thủ phạm |
Lưu ý ở nhóm ba: VAR xem xét thẻ đỏ trực tiếp, không xem xét thẻ đỏ do tích luỹ hai thẻ vàng. Nếu trọng tài rút thẻ vàng thứ hai, VAR không can thiệp để hỏi lại về việc thẻ vàng đó có đáng hay không.
Những gì VAR không can thiệp
Danh sách các quyết định nằm ngoài phạm vi khá dài, và đây thường là nguồn của sự thất vọng khi khán giả cho rằng VAR phải sửa.
- Thẻ vàng và các lỗi thông thường không dẫn đến bàn thắng hay phạt đền.
- Quyết định phạt góc, ném biên hoặc phát bóng, trừ khi chúng nằm trong chuỗi dẫn đến bàn thắng.
- Thời gian bù giờ do trọng tài chính quyết định.
- Các quả đá phạt trực tiếp ngoài khu cấm không gắn với bàn thắng.
Các nhóm này vẫn được trọng tài chính và các trợ lý trên sân xử lý theo cách truyền thống.
Quy trình một lần xem lại diễn ra thế nào
Một chuỗi sự việc điển hình có thể được mô tả bằng các bước sau:
- Một tình huống thuộc bốn nhóm xảy ra, trọng tài chính đưa ra quyết định ban đầu.
- Nhóm VAR trong phòng video kiểm tra song song, thường bằng nhiều góc quay và tua chậm.
- Nếu thấy có sai sót rõ ràng hoặc sự việc bị bỏ sót, VAR thông báo cho trọng tài chính qua tai nghe.
- Trọng tài chính có thể thay đổi quyết định dựa trên thông tin của VAR, hoặc ra khu vực màn hình bên lề sân để tự xem lại.
- Sau khi xem, trọng tài chính đưa ra quyết định cuối cùng và trận đấu tiếp tục.
Với các yếu tố mang tính sự kiện, ví dụ bóng đã ra ngoài hay lỗi nằm trong hay ngoài khu cấm, VAR có thể thông báo kết quả mà trọng tài không cần ra xem. Với các yếu tố cần cảm nhận, ví dụ mức độ thô bạo của một pha vào bóng, trọng tài thường ra màn hình để tự đánh giá.
Hai kiểu quyết định: sự kiện và chủ quan
Cách phân loại này giúp giải thích vì sao thời gian xem lại khác nhau.
Quyết định mang tính sự kiện
Đây là các câu hỏi có đáp án đúng hoặc sai theo đường kẻ và vị trí, chẳng hạn bóng có vượt hoàn toàn đường biên không, lỗi xảy ra phía trong hay ngoài vạch cấm địa, hoặc cầu thủ ở vị trí việt vị hay không. Đa số do VAR kiểm tra và thông báo trực tiếp, thường nhanh hơn.
Quyết định mang tính chủ quan
Đây là các nhận định như mức độ va chạm có đủ để phạt không, hoặc cú vào bóng có thô bạo không. Ở đây trọng tài chính nắm quyền, và việc ra màn hình bên lề giúp họ nhìn lại bằng chính mắt mình trước khi chốt.
Ví dụ giả định để thấy ranh giới
Hãy hình dung ba tình huống giả định trong một trận. Tình huống thứ nhất: tiền đạo ghi bàn, nhưng ở pha phản công trước đó có một cú chạm tay không bị phát hiện. Đây thuộc nhóm một, VAR được phép đề nghị xem lại. Tình huống thứ hai: một hậu vệ nhận thẻ vàng vì kéo áo ngoài khu cấm, không có cơ hội ghi bàn rõ rệt. Đây là thẻ vàng, không thuộc phạm vi, nên VAR đứng ngoài. Tình huống thứ ba: trọng tài phạt thẻ cho cầu thủ mang áo số 5, nhưng người phạm lỗi thực sự là cầu thủ số 8 cùng đội. Đây là nhầm danh tính, được sửa bằng cách đổi người nhận thẻ mà không thay đổi bản chất của quyết định phạt.
Các con số áo đấu trong ví dụ trên chỉ mang tính minh hoạ, không gắn với trận thật nào.
Cách hiểu đúng để bớt thất vọng khi xem
Có vài điều giúp bạn đọc đúng các tình huống VAR trên truyền hình. Một là khi trọng tài không đảo quyết định, điều đó không có nghĩa VAR không kiểm tra, mà thường là họ không thấy sai sót rõ ràng. Hai là VAR không thể làm trận đấu hoàn hảo, vì vẫn có những pha nằm ở ranh giới nhận định. Ba là thời gian xem lại nhiều khi dài do cần xác nhận khung hình chính xác chứ không phải do thiếu quyết đoán.
Vì thế khi bình luận một quyết định VAR, hãy bắt đầu bằng câu hỏi tình huống đó có thuộc bốn nhóm không, rồi mới hỏi có sai sót rõ ràng hay không. Cách tiếp cận này giúp những cuộc tranh luận bớt cảm tính và bám sát đúng nội dung điều luật.