Cầu thủ không bị thổi việt vị khi nhận bóng trực tiếp từ một quả phát bóng, một quả ném biên hoặc một quả phạt góc. Ba tình huống bắt đầu lại trận đấu này được luật bóng đá loại trừ khỏi lỗi việt vị, dù người nhận bóng đứng ở đâu so với hàng phòng ngự. Bài viết đi qua từng trường hợp, giải thích vì sao luật tính vị trí việt vị theo phần thân có thể ghi bàn và cho biết các đường kẻ trên màn hình VAR thực chất đang đo cái gì.
Ba tình huống luật cho phép đứng trước hậu vệ
Việt vị là lỗi gắn với pha chuyền bóng trong lúc trận đấu đang diễn ra. Với ba kiểu bắt đầu lại sau đây, luật quy định rõ là không có lỗi việt vị nếu cầu thủ nhận bóng trực tiếp:
- Phát bóng (goal kick): thủ môn hoặc hậu vệ đặt bóng trong khu cầu môn và đá lên. Tiền đạo đối phương đứng sát khung thành cũng không bị phạt nếu bóng đến thẳng chân mình. Tuy vậy, tình huống này rất hiếm vì quả phát bóng của đội kia đi theo hướng ngược lại.
- Ném biên (throw-in): đồng đội ném bóng từ đường biên dọc, người nhận có thể đứng ở nửa sân đối phương, sau lưng cả hàng thủ mà không bị thổi phạt.
- Phạt góc (corner kick): đây là trường hợp thực tế nhất. Khi bóng được đá từ góc sân, các cầu thủ tấn công đứng gần khung thành không thể bị phạt việt vị nếu họ chạm bóng ngay trong lần đầu.
Điểm cần nhớ là chữ trực tiếp. Nếu bóng từ quả phạt góc bật qua một cầu thủ khác rồi mới đến người đứng trên vị trí việt vị, quy tắc thông thường lại được xét. Lúc đó người cuối cùng chạm bóng là mốc để xác định vị trí, và lỗi có thể xuất hiện trở lại.
Vị trí việt vị tính từ phần thân nào?
Luật dùng cụm từ khá chính xác: chỉ những phần cơ thể được phép ghi bàn mới dùng để đo vị trí, gồm đầu, thân mình và hai chân. Tay và cánh tay không được tính, nên cầu thủ giơ tay vượt hậu vệ không đồng nghĩa với việt vị. Cầu thủ bị coi là ở vị trí việt vị khi có ít nhất một phần các bộ phận đó nằm trong nửa sân đối phương và gần đường biên ngang đối phương hơn cả bóng lẫn đối thủ thứ hai từ cuối lên.
Ngang hàng thì không việt vị. Chỉ cần một phần thân còn thẳng hàng với hậu vệ, cầu thủ vẫn hợp lệ. Vì vậy trên màn hình, người xem hay thấy một đường kẻ chạy ngang qua điểm gần vạch cầu môn nhất của hậu vệ và một đường khác qua điểm gần nhất của tiền đạo. Chênh lệch chỉ vài phân vẫn được tính, chứ không có ngưỡng dung sai chung nào cho mọi giải đấu.
Ví dụ giả định về một pha chạy chỗ
Giả sử bóng đang ở giữa sân, hậu vệ cuối cùng của đội A đứng cách vạch cầu môn 18 mét, còn tiền đạo của đội B nghiêng người, mũi giày cách vạch cầu môn 17,9 mét. Khi đồng đội chuyền bóng, mũi giày tiền đạo nhỉnh hơn hậu vệ 0,1 mét (10 cm). Phần thân tiền đạo vượt trước hậu vệ, nên vị trí này là việt vị. Nếu anh ta là người nhận bóng và tham gia pha bóng, trọng tài sẽ cho đối phương hưởng quả đá phạt gián tiếp. Đây chỉ là số liệu minh hoạ nhằm cho thấy mức chênh lệch nhỏ vẫn có ý nghĩa.
Thời điểm xét vị trí và các góc kiểm tra của VAR
Vị trí việt vị luôn được xét tại thời điểm đồng đội chạm hoặc chuyền bóng, không phải thời điểm tiền đạo nhận bóng. Đó là lý do một cầu thủ có thể chạy từ phía sau lên vượt hậu vệ nhưng vẫn hợp lệ, miễn là lúc đồng đội đá bóng, anh ta chưa vượt qua đường hàng thủ. Để kiểm tra, VAR thường làm theo các bước sau:
- Tìm khung hình đúng lúc bóng rời chân người chuyền, hoặc lúc chân người này chạm bóng lần đầu.
- Chọn góc quay phù hợp, thường là góc dọc đường biên ngang để các đường kẻ song song với vạch cầu môn.
- Xác định điểm cơ thể gần vạch cầu môn nhất của tiền đạo và của hậu vệ thứ hai từ cuối lên, loại trừ tay.
- So sánh hai điểm đó, rồi chuyển thông tin cho trọng tài chính. Quyết định cuối cùng vẫn thuộc về trọng tài trên sân.
Ở những giải đã triển khai việt vị bán tự động, hệ thống dùng camera theo dõi nhiều điểm trên cơ thể và cảm biến trong bóng để xác định chính xác khoảnh khắc chạm bóng. Phần còn lại vẫn là sự kiểm tra của trọng tài. Công nghệ giúp rút ngắn thời gian chờ, không thay đổi nội dung luật.
Bảng nhanh: tình huống nào bị thổi, tình huống nào không
| Tình huống (giả định) | Có thể bị thổi việt vị? | Lý do chính |
|---|---|---|
| Nhận bóng trực tiếp từ quả phạt góc | Không | Phạt góc nằm trong ngoại lệ của luật |
| Nhận bóng trực tiếp từ quả ném biên | Không | Ném biên nằm trong ngoại lệ của luật |
| Nhận bóng trực tiếp từ quả phát bóng | Không | Phát bóng nằm trong ngoại lệ của luật |
| Đứng ở nửa sân nhà khi đồng đội chuyền | Không | Chỉ xét việt vị trong nửa sân đối phương |
| Ngang hàng hậu vệ thứ hai từ cuối | Không | Ngang hàng không phải việt vị |
| Thân người vượt hậu vệ lúc đồng đội chuyền, rồi nhận bóng | Có | Ở vị trí việt vị và tham gia pha bóng |
| Chỉ có cánh tay vượt hậu vệ | Không | Tay không dùng để xác định vị trí |
| Bóng bật qua một cầu thủ khác sau quả phạt góc, người nhận đã vượt hàng thủ | Có thể | Không còn là nhận bóng trực tiếp từ phạt góc |
Một vài lưu ý khi xem trận
Thứ nhất, cờ của trợ lý trọng tài giơ lên chưa phải là kết luận, vì trợ lý có thể chờ xem pha bóng kết thúc trước khi ra hiệu, đặc biệt khi bàn thắng có thể xảy ra. Thứ hai, người nhận bóng chỉ bị phạt khi có tác động thực tế: chạm bóng, cản đường nhìn của thủ môn hoặc tranh bóng với đối thủ. Một tiền đạo đứng im ở vị trí việt vị mà không ảnh hưởng đến ai thì chưa phạm lỗi.
Thứ ba, khi hậu vệ chủ động đá bóng, tình huống có thể khác. Bóng bật nhầm do đối phương phá một cách ngẫu nhiên không giống một pha chơi bóng có chủ ý, và cách xử lý ở từng trường hợp phụ thuộc cách trọng tài đánh giá. Nếu bạn thấy tranh cãi, hãy tìm đoạn mô tả quy định cụ thể trong luật của IFAB thay vì dựa vào trí nhớ.
Hiểu ba ngoại lệ này giúp người xem bớt nhầm lẫn mỗi khi bàn thắng từ phạt góc được công nhận dù tiền đạo đứng sau hàng thủ. Cũng như mọi quy định, luật việt vị có tinh thần rõ ràng: không để cầu thủ chờ sẵn trước khung thành, đồng thời giữ cho các tình huống bắt đầu lại trận đấu không bị ràng buộc quá mức.