Một cầu thủ ở vị trí việt vị khi bất kỳ phần nào của đầu, thân hoặc chân nằm trong nửa sân đối phương và gần đường biên ngang đối phương hơn cả quả bóng lẫn đối thủ thứ hai từ cuối lên. Tuy nhiên, đứng ở vị trí đó chưa bị phạt. Chỉ khi đồng đội chạm hoặc chuyền bóng và cầu thủ ấy tham gia vào pha bóng thì trọng tài mới thổi phạt. VAR và công nghệ việt vị bán tự động chỉ hỗ trợ việc xác định vị trí này, còn quyết định cuối cùng vẫn thuộc về trọng tài.
Vị trí việt vị được xác định thế nào?
Có ba điều kiện để một cầu thủ được coi là đang ở vị trí việt vị tại thời điểm đồng đội chuyền hoặc chạm bóng:
- Cầu thủ đó đang ở trong nửa sân của đối phương (không tính đường giữa sân).
- Một phần đầu, thân hoặc chân của cầu thủ gần đường biên ngang đối phương hơn quả bóng.
- Cầu thủ đó cũng gần đường biên ngang hơn đối thủ thứ hai từ cuối lên. Đối thủ này thường là hậu vệ cuối cùng, vì thủ môn thường là người cuối cùng.
Cần lưu ý rằng chỉ những phần cơ thể được phép ghi bàn mới dùng để tính vị trí. Tay và cánh tay, kể cả tay của thủ môn, không được tính. Vì vậy một cầu thủ giơ tay vượt qua hậu vệ không đồng nghĩa với việc việt vị.
Ngoài ra, nếu cầu thủ ngang hàng với đối thủ thứ hai từ cuối lên, hoặc ngang hàng với hai đối thủ cuối cùng, thì không bị coi là việt vị. Chỉ cần một phần cơ thể còn ngang hàng đã đủ. Đây là lý do nhiều pha bóng sát nút được xét theo từng centimet.
Đứng ở vị trí việt vị chưa chắc bị phạt
Đây là điểm nhiều người xem mới hay nhầm. Luật phân biệt rõ giữa vị trí việt vị và lỗi việt vị. Cầu thủ ở vị trí việt vị chỉ bị phạt khi tham gia vào pha bóng theo một trong các cách sau:
- Can thiệp vào lối chơi: chạm vào quả bóng do đồng đội chuyền hoặc chạm.
- Can thiệp vào đối phương: cản tầm nhìn của thủ môn, tranh bóng với đối thủ hoặc có hành động rõ ràng ảnh hưởng đến khả năng chơi bóng của đối thủ.
- Hưởng lợi từ vị trí đó: chơi bóng bật ra từ xà ngang, cột dọc hoặc từ đối phương sau khi bóng bật ra, trừ trường hợp đối phương chủ động cứu bóng.
Khi có lỗi việt vị, đội đối phương được hưởng quả đá phạt gián tiếp tại nơi cầu thủ việt vị đã phạm lỗi.
Những trường hợp không có việt vị
Luật quy định rõ cầu thủ không thể bị phạt việt vị nếu nhận bóng trực tiếp từ các tình huống sau:
- Quả phát bóng của thủ môn.
- Quả ném biên.
- Quả phạt góc.
Cầu thủ cũng không bị việt vị nếu đang ở phần sân nhà. Vì vậy một đường chuyền dài từ phần sân mình cho đồng đội chạy lên thường không dẫn tới việt vị, miễn là người nhận không vượt quá vị trí quy định lúc bóng được chuyền đi.
| Tình huống | Có bị phạt việt vị? |
|---|---|
| Ngang hàng hậu vệ cuối cùng khi đồng đội chuyền bóng | Không |
| Đứng sau hậu vệ cuối cùng nhưng ở phần sân nhà | Không |
| Nhận bóng trực tiếp từ quả ném biên | Không |
| Nhận bóng trực tiếp từ quả phạt góc | Không |
| Ở vị trí việt vị nhưng không chạm bóng, không cản ai | Không |
| Ở vị trí việt vị, nhận đường chuyền của đồng đội rồi sút | Có |
| Đứng chắn tầm nhìn của thủ môn khi đồng đội sút | Có thể có, tuỳ ảnh hưởng thực tế |
Các tình huống hay gây tranh cãi
Việt vị trên cơ thể hay trên chân?
Chỉ đầu, thân và chân được tính. Một cầu thủ có vai hoặc ngực nhô lên trước hậu vệ vài centimet vẫn có thể bị tính là việt vị, dù chân còn ở phía sau. Đó là lý do hình ảnh đường kẻ trên màn hình thường xuất hiện nhiều tranh luận.
Hậu vệ chạm bóng rồi bóng đến chân tiền đạo
Nếu hậu vệ chủ động chơi bóng (ví dụ cố ý đá hoặc đánh đầu), tiền đạo nhận bóng sau đó không bị coi là hưởng lợi từ việt vị. Nhưng nếu bóng chỉ chạm hậu vệ một cách ngẫu nhiên hoặc bị đổi hướng, tiền đạo vẫn có thể bị phạt. Cách phân biệt nằm ở chữ “chủ động”, và đây thường là chỗ trọng tài phải đánh giá.
Thủ môn cứu bóng
Khi thủ môn chủ động cứu bóng, bóng bật ra cho cầu thủ đang ở vị trí việt vị thì cầu thủ này không bị phạt. Pha cứu bóng được xem là hành động chủ động của đối phương.
Cầu thủ việt vị đứng yên hay chạy theo bóng?
Một cầu thủ ở vị trí việt vị đứng yên, không cản ai, thì thường không bị phạt. Nhưng nếu cầu thủ đó chạy về phía bóng làm hậu vệ phải đổi cách xử lý, trọng tài có thể coi đó là can thiệp vào đối phương.
VAR có vai trò gì với việt vị?
VAR (trợ lý trọng tài video) là nhóm trọng tài ngồi trong phòng video, theo dõi trận đấu qua nhiều góc quay. VAR chỉ can thiệp trong bốn nhóm tình huống: bàn thắng, quả phạt đền, thẻ đỏ trực tiếp và nhầm lẫn cầu thủ bị phạt. Việt vị xuất hiện chủ yếu ở nhóm đầu tiên, vì một bàn thắng chỉ có giá trị nếu pha tấn công trước đó không có lỗi việt vị.
Quy trình thường diễn ra như sau:
- Bàn thắng xảy ra hoặc pha bóng quan trọng kết thúc.
- VAR kiểm tra lại toàn bộ pha tấn công, kể cả khoảnh khắc đồng đội chuyền bóng.
- Nếu thấy rõ sai sót, VAR đề nghị trọng tài chính xem lại hoặc thông báo kết luận.
- Trọng tài chính đưa ra quyết định cuối cùng.
VAR không thay thế trọng tài. Công nghệ giúp tìm ra dữ kiện, nhưng người quyết định là trọng tài trên sân.
Việt vị bán tự động hoạt động ra sao?
Công nghệ việt vị bán tự động (SAOT) đã được một số giải đấu lớn đưa vào sử dụng trong những năm gần đây. Nguyên lý chung là dùng các camera chuyên dụng quanh sân để theo dõi vị trí các điểm trên cơ thể cầu thủ. Hệ thống kết hợp với dữ liệu xác định thời điểm bóng được chuyền đi, rồi tự động báo cho phòng VAR khi có khả năng việt vị.
Lợi ích chính của công nghệ này gồm:
- Rút ngắn thời gian kiểm tra so với cách vẽ đường kẻ thủ công.
- Giảm sai lệch do người thao tác chọn nhầm khung hình.
- Tạo ra hình ảnh dựng 3D để người xem trên sân và trước màn hình dễ hình dung.
Tuy vậy, hệ thống này được gọi là “bán tự động” vì vẫn cần con người xác nhận. Trọng tài video kiểm tra lại các điểm mốc như thời điểm chuyền bóng trước khi chuyển kết quả cho trọng tài chính. Công nghệ giúp quyết định nhanh và nhất quán hơn, nhưng không loại bỏ hoàn toàn mọi tranh cãi, nhất là những pha liên quan đến việc cầu thủ có “can thiệp” hay không.
Mẹo xem bóng đá hiểu việt vị nhanh hơn
- Nhìn vị trí tại thời điểm đồng đội chuyền bóng, không phải lúc người nhận chạm bóng.
- Chú ý hậu vệ cuối cùng, không chỉ thủ môn.
- Nếu cờ của trợ lý giơ lên, hãy chờ xem VAR có kiểm tra lại không. Với bàn thắng, quy trình kiểm tra thường diễn ra trước khi trận đấu tiếp tục.
- Khi thấy đường kẻ trên màn hình, hãy hiểu đó là công cụ minh hoạ vị trí trên mặt cỏ, không phải bản thân quyết định.
Hiểu được những nguyên tắc cơ bản này, bạn sẽ theo dõi các pha bóng sát nút bình tĩnh hơn. Luật việt vị có nhiều chi tiết, và việc đánh giá đôi khi mang tính chủ quan, nhưng cốt lõi vẫn là ba điều kiện về vị trí cộng với việc cầu thủ có thực sự tham gia vào pha bóng hay không.